Кастёл Імя Марыі ў Параф’янаве

Святыня, якая перажыла заняпад і адраджэнне

У старых краязнаўчых выданнях гэты храм называюць касцёлам святога Яна Хрысціцеля. Але сёння парафія носіць назву ў гонар Імя Марыі. Святыня стаіць у цэнтральнай частцы аграгарадка Параф’янава, на вуліцы Касцельнай. Гэта дзеючы каталіцкі храм, які адносіцца да Докшыцкага дэканата Віцебскай дыяцэзіі.

Пачатак гісторыі

Першы драўляны касцёл у Параф’янаве заклалі ў 1630 годзе. Яго заснавальнікам стаў Мяльхіор Гіляшкевіч, які займаў пасаду віленскага архідыякана. Гэтае збудаванне прастаяла амаль тры стагоддзі. Да канца XIX стагоддзя старая драўляная святыня прыйшла ў непрыдатнасць, і вернікі вырашылі пабудаваць новы, каменны храм.

Збор сродкаў на будаўніцтва пачаў ксёндз-пробашч Баляслаў Корн у 1899 годзе. У 1900 годзе віленскі біскуп асвяціў краевугольны камень будучага касцёла. Кіраваў работамі сам ксёндз Корн — яго ініцыялы выбіты на кожнай цэгліне, з якой складзены сцены. Гліну для вырабу цэглы здабывалі ў суседняй вёсцы Парэчча.

Паводле адных звестак, храм узвялі ў 1903 годзе, паводле іншых — будаўніцтва зацягнулася да 1908 года. Такое разыходжанне тлумачыцца тым, што асноўныя работы завяршыліся да 1903–1904 гадоў, а канчатковая аздоба і асвячэнне адбыліся пазней. Урачыстае асвячэнне касцёла правёў у 1930 годзе віленскі архібіскуп Рамуальд Ялбжыкоўскі.

Паданне пра ксяндза Корна

З узвядзеннем храма звязана цікавая гісторыя. Мясцовыя памешчыкі Дамейка і Слатвінскі захацелі зрабіць для сябе ў касцёле асобныя хоры і вылучылі для гэтага лесаматэрыялы. Ксёндз Баляслаў Корн быў катэгарычна супраць падзелу прыхаджан на багатых і бедных. Ён адхіліў іх прапанову, а выдзеленую драўніну загадаў утапіць у рацэ.

Па некаторых звестках, менавіта з-за гэтага канфлікту ксяндза Корна перавялі ў іншае месца, а новым пробашчам прызначылі Антонія Віканта. Але ініцыялы Баляслава Корна назаўжды засталіся на цэглінах храма — як памяць пра чалавека, які ўклаў душу ў яго будаўніцтва.

Архітэктурнае рашэнне

Храм уяўляе сабой трохнефную двухвежавую базіліку з трансептам. Выцягнутая алтарная частка з паўкруглым завяршэннем акружана абаходнай галерэяй. Цэнтральны неф і трансепт накрыты ўзаемна перпендыкулярнымі двухсхільнымі дахамі з трохвугольнымі франтонамі на тарцах.

Галоўны фасад — двух’ярусны, па баках узвышаюцца чатырохгранныя вежы са складанымі завяршэннямі. Унутраную прастору дзеляць на тры часткі восем калон. Цэнтральны неф перакрыты цыліндрычным скляпеннем з распалубкамі, бакавыя нефы — крыжовымі скляпеннямі.

Сцены і калоны ўпрыгожаны арнаментальнай размалёўкай, разьбой і ляпнінай. Фасады ажыўляе багатая ордэрная пластыка: прафіляваныя карнізы, пілястры, вялікія і разнастайныя па форме аконныя праёмы. Архітэктура касцёла — яркі ўзор стылю неабарока, які ў пачатку XX стагоддзя быў шырока распаўсюджаны ў храмавым дойлідстве Беларусі.

Крыжовы шлях і ўнутранае ўбранне

Трынаццаць гіпсавых гарэльефаў, якія адлюстроўваюць сцэны пакут Хрыста (стаяньні Крыжовага шляху), былі выраблены ў Варшаве ў 1927 годзе. Іх устанавілі ў касцёле, і яны сталі галоўным упрыгожваннем інтэр’ера. У галоўным алтары знаходзіліся фігуры святых, выкананыя ў тэхніцы алебастравай лепкі.

Блажэнны Мечыслаў Багаткевіч

Пры храме з дзяцінства атрымліваў рэлігійную адукацыю будучы святар Мечыслаў Багаткевіч, пазней далучаны да ліку блажэнных. Ён нарадзіўся ў фальварку Ямное непадалёк ад Параф’янава і тут жа адслужыў сваю першую Святую Імшу.

У гады нямецкай акупацыі яго арыштавалі і расстралялі ў Беразвеччы. Яго апошнімі словамі сталі: «Няхай жыве Бог, няхай жыве Радзіма». У пачатку 2000-х гадоў Папа Рымскі Ян Павел II абвясціў яго блажэнным у ліку групы святароў, якія загінулі ў гады Другой сусветнай вайны.

Подзвіг ксяндза Вячорка

У 1942 годзе, калі нямецкія акупанты здымалі званы з усіх храмаў у наваколлі, пробашч парафіі ксёндз Вячорка падняўся на вежу і нешта казаў немцам. Што менавіта — засталося невядомым, але званы з касцёла зняты не былі. Праўда, праз некалькі дзён святара ўзялі пад хатні арышт, а потым вывезлі ў Беразвечча і расстралялі.

Гады заняпаду і барацьба вернікаў

У 1956 годзе (паводле іншых звестак — у 1962 ці 1963 годзе) савецкія ўлады зачынілі касцёл. Будынак ператварылі ў склад Параф’янаўскага спіртзавода. Унутр заязджалі трактары і грузавікі, падлога была завалена смеццем і скрынямі. Гэта заняпад працягваўся доўгія 26 гадоў — да 1989 года.

У 1974 годзе праз Параф’янава праязджаў Пётр Машэраў, які накіроўваўся ў саўгас «Сітцы». Сведкі распавядаюць, што ён, убачыўшы жудасны стан касцёла, усклікнуў: «Як можна было такі помнік давесці да такога стану?!» Аднак пасля гэтай фразы нічога не змянілася — храм працягваў разбурацца.

Толькі з пачаткам перабудовы вернікі пачалі пісаць звароты ва ўсе інстанцыі з патрабаваннем вярнуць касцёл. Прыхаджане на чале з пані Малішэўскай дабіліся вяртання храма.

Адраджэнне святыні

Першая за доўгія гады Святая Імша адбылася 2 лютага 1989 года — у свята Божай Маці Грамнічнай. Яе адслужыў ксёндз Пётр Ясевіч з Валкалаты. У 1991 годзе той самы саўгас «Сітцы», які ў савецкія гады дапусціў разбурэнне храма, за свой кошт пабудаваў пры касцёле цагляную плебанію (дом святара).

У 1992 годзе касцёл наноў асвяціў архібіскуп Казімір Свёнтак. У тым жа годзе пачаў сваю працу ў якасці пробашча ксёндз Тадэвуш Ковальскі. За 11 гадоў яго служэння храм быў цалкам адрэмантаваны і адноўлены.

Жыццё парафіі сёння

Сёння касцёл Імя Марыі — дзеючы храм, у якім рэгулярна праходзяць набажэнствы. З 2001 года Святая Імша служыцца на беларускай мове. 26 сакавіка 2004 года ўрачыста адсвяткавалі 100-годдзе касцёла.

Пры храме ёсць парафіяльны дом, дзе жывуць манашкі, якія дапамагаюць у парафіі. Абшчына налічвае каля двух тысяч вернікаў. Праводзяцца заняткі па катэхізацыі для дзяцей і моладзі, дзейнічаюць некалькі гурткоў Жывога Ружанца і малітоўныя групы.

Касцёл уключаны ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як помнік архітэктуры рэспубліканскага значэння.

Карысная інфармацыя для наведвальнікаў

• Адрас: Віцебская вобласць, Докшыцкі раён, аг. Параф’янава, вул. Касцельная, 1

• Канфесія: Рымска-каталіцкая царква, Віцебская дыяцэзія

• Архітэктурны стыль: неабарока

• Каардынаты:54.885774, 27.577709

• Статус: помнік архітэктуры, дзеючы храм

Наведванне касцёла Імя Марыі ў Параф’янаве — гэта магчымасць дакрануцца да гісторыі, якая сыходзіць каранямі ў XVII стагоддзе, убачыць выдатны ўзор неабарока і адчуць духоўную атмасферу, якая адрадзілася тут пасля доўгіх гадоў забыцця. Гэта абавязковы пункт маршруту для ўсіх, хто цікавіцца культурай і гісторыяй Докшыцкага краю.