Касцёл Іаана Хрысціцеля ў Валкалаце

Святыня, якая перажыла ўсе буры

У невялікім аграгарадку Валкалата, загубленым сярод лясоў Докшыцкага раёна, стаіць незвычайны храм. Яго афіцыйная назва — касцёл Святога Іаана Хрысціцеля. Але галоўная асаблівасць гэтай святыні не ў імені, а ў яе дзіўным лёсе: тут ніколі не спыняліся набажэнствы. Нават у самыя змрочныя гады, калі па ўсёй краіне зачынялі і разбуралі цэрквы, гэты касцёл заставаўся адкрытым для вернікаў.

Будынак узвялі ў 1870 годзе. Будавалі грунтоўна, на стагоддзі: выкарыстоўвалі бутавы камень і трывалую цэглу. Памеры ўражваюць і сёння: у даўжыню храм выцягнуўся на 40 метраў, у шырыню — на 20, а вышыня дасягае тых жа 20 метраў. Але сама гісторыя парафіі пачалася значна раней — у 1625 годзе, калі мясцовыя каталікі аб'ядналіся ў абшчыну.

Ёсць цікавая дэталь: новы каменны будынак узводзілі прама вакол старой драўлянай царквы, якая да таго часу ўжо абветшала. Работы афіцыйна лічыліся рамонтнымі. І толькі калі новая пабудова цалкам завяршылася, старое драўлянае збудаванне разабралі па бярвенцы. Асвяцілі храм у 1885 годзе.

Як выглядае храм

Архітэктура касцёла — гэта сумесь стыляў, якую спецыялісты называюць псеўдабарока (або неабарока). Будынак прамавугольны, без звыклых вежаў. З усходняга боку да яго прымыкае паўкруглая апсіда — алтарная частка. Па баках размешчаны сакрысціі, дзе захоўваюць аблачэнні і царкоўную начынне.

Вакол храма — акуратная атынкаваная каменная агароджа. У яе левым куце ўзвышаецца двух'ярусная званіца. Уваход на тэрыторыю аформлены арачнымі варотамі. Усё разам стварае гарманічны, цэласны ансамбль.

Што хаваюць сцены

Галоўныя скарбы касцёла — унутры. Першае, што заўважаеш, увайшоўшы, — старажытны музычны інструмент: арган, чый голас напаўняе ўсю прастору. У будынку пяць алтароў, выкананых з дрэва. Усе яны шчодра ўпрыгожаны накладной і скразной разьбой. Скульптурныя выявы анёлаў і святых лунаюць над алтарамі.

Асаблівую каштоўнасць уяўляюць бакавыя алтары. Іх стварылі яшчэ ў XVIII стагоддзі. А галоўны рарытэт — ікона «Божай Маці з дзіцём», напісаная ў 1667 годзе. Яна знаходзіцца на першым ярусе правага бакавога алтара ў цэнтры. Толькі ўявіце: гэтая ікона бачыла змену эпох, перажыла рэвалюцыі і войны. І сёння кожны жадаючы можа стаяць перад ёй і разглядаць старажытныя твары.

Ёсць яшчэ адна незвычайная дэталь. На час рамонту ў касцёле размясцілі дзве старыя споведні. Іх прывезлі з Будслаўскага храма, які сур'ёзна пацярпеў пры пажары. Гэтыя споведні выфарбаваны ў чорны колер з пазалочанымі элементамі — выглядаюць урачыста і крыху таямніча.

Месца, дзе не змаўкала малітва

Чаму гэты храм такі важны? Таму што ён стаў выключэннем з жудасных правілаў XX стагоддзя. Калі па ўсёй Беларусі зачынялі цэрквы, перараблялі іх пад склады і майстэрні, а то і зусім сціралі з твару зямлі, Валкалацкі касцёл працягваў жыць. Службы тут не перарываліся ні на дзень. Гэта рэдчайшы выпадак, і менавіта таму сюды варта прыехаць — каб дакрануцца да гісторыі, якая не зламалася пад націскам бязбожнай улады.

Як знайсці і наведаць

• Адрас: Віцебская вобласць, Докшыцкі раён, аг. Валкалата. Храм знаходзіцца ў цэнтры вёскі, яго не заўважыць — ён узвышаецца над нізкай забудовай.

• Калі пабудаваны: 1870 год (асвячоны ў 1885-м).

• Калі заснавана парафія: 1625 год.

• Стыль: псеўдабарока (неабарока).

• Каардынаты:54.927016 27.369595.

• Статус: дзеючы храм, ахоўваецца дзяржавай як помнік архітэктуры.

Прыязджайце ў Валкалату. Тут час цячэ інакш. Тут можна пастаяць у цішыні пад старажытнымі скляпеннямі, разгледзець старыя алтары і падумаць пра тое, як многа можа вытрымаць вера, калі яе не здраджваць. Гэта месца абавязковае для ўсіх, хто цікавіцца сапраўднай, невыдуманай гісторыяй Докшыцкага краю.