Спаса-Праабражэнская царква ў Порплішчы

Старажытны драўляны храм

Спаса-Праабражэнская царква, размешчаная ў аграгарадку Порплішча, уваходзіць у лік найстарэйшых драўляных храмаў на тэрыторыі Беларусі. Збудаванне ўзвялі ў 1627 годзе на ахвяраванні Францішка і Ганны Зебжыдоўскіх. Першапачаткова святыня належала ўніятам, але ў XIX стагоддзі яе перадалі праваслаўнай абшчыне.

Храм знаходзіцца ў веданні Докшыцкага благачыння Полацкай і Глыбоцкай епархіі Беларускай праваслаўнай царквы. У 2007 годзе царкву ўключылі ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь і надалі статус помніка рэспубліканскага значэння (катэгорыя 2).

Архітэктурныя асаблівасці

Па сваім тыпе царква адносіцца да крыжова-купальных. Калі глядзець на збудаванне зверху, абрысы будынка нагадваюць лацінскі крыж. Усе зрубы маюць аднолькавую вышыню. Іх перакрываюць двухсхільныя дахі, размешчаныя перпендыкулярна адзін аднаму. На тарцах кожнага даху — трохвугольныя франтоны.

У цэнтры, на скрыжаванні зрубаў, усталяваны масіўны васьмігранны светлавы барабан. Яго вянчае гранясты купал з невялікай макоўкай. Сцены звонку абшыты дошкамі гарызантальна. Вокны зроблены прамавугольнымі. З двух бакоў ад пяціграннай алтарнай часткі размешчаны невялікія прамавугольныя памяшканні для захоўвання царкоўнай начыння — рызніцы.

У 1794 годзе мясцовы святар па прозвішчы Ждановіч правёў перабудову храма. Тады ў абліччы будынка з'явіліся рысы класіцызму. У 1881 годзе царкву адрамантавалі. А праз два гады, у 1883-м, да галоўнага ўваходу прыбудавалі трох'ярусную званіцу з бабінцам (памяшканнем для прытвора) у ніжняй частцы. Званіцу накрылі невысокім чатырохсхільным шатром.

Агульная вышыня царквы разам з крыжом перавышае 25 метраў.

Унікальная асаблівасць

Галоўная адметная рыса храма — прыкметны нахіл цэнтральнага купала. Яго добра відаць нават з зямлі. З-за гэтага незвычайнага нахілу царкву ў Порплішчы часам параўноўваюць са знакамітай Пізанскай вежай.

Унутранае ўбранне

Унутры васьмігранны барабан купала абапіраецца на аркі, якія трымаюцца на парусах. У асноўным аб'ёме храма ўладкованы хоры.

У інтэр'еры захаваліся фрагменты разнога драўлянага алтара XVII стагоддзя. Гэтыя дэталі выкарысталі пры стварэнні іканастаса і ківотаў. Разьба выканана ў тэхніцы нізкага рэльефу. На ёй можна ўбачыць раслінныя парасткі з кветкамі і пладамі, галоўкі анёлаў, жаночыя фігуры. Разьбой пакрыты плоскасці філёнак, калоны і абрамленні ківотаў.

У іканастасе знаходзяцца каштоўныя іконы, датаваныя XVIII–XIX стагоддзямі.

Гісторыя храма ў XX стагоддзі

У гады савецкіх ганенняў на царкву храм у Порплішчы не зачыняўся. Гэта рэдкі выпадак для Беларусі — большасць цэркваў у той час разбурылі або пераабсталявалі пад склады і майстэрні.

У 1988 годзе правялі капітальны рамонт будынка.

У 2009–2011 гадах падчас чарговай рэстаўрацыі вежу і купал абшылі сайдынгам, а ўнутраныя сцены зафарбавалі алейнай фарбай. Гэта рашэнне выклікала абурэнне грамадскасці. Нягледзячы на пратэсты, працы ўсё ж завершылі.

Што паглядзець сёння

Сёння Спаса-Праабражэнская царква дзейнічае. Яе масіўнае арачнае ганка на фігурных калонах адразу прыцягвае ўвагу кожнага, хто праходзіць міма. Васьмігранны барабан, увенчаны макоўкай, нахільны купал: царква — сапраўднае ўпрыгажэнне гэтых мясцін.

Храм стаіць у цэнтры аграгарадка Порплішча. Побач няма іншых буйных славутасцяў, але сама царква заслугоўвае таго, каб дзеля яе звярнуць з асноўнага маршруту.

Інфармацыя для наведвальнікаў

• Адрас: Віцебская вобласць, Докшыцкі раён, аг. Порплішча, вуліца Цэнтральная (арыенцір — цэнтр населенага пункта)

• Год пабудовы: 1627

• Архітэктурны стыль: драўлянае дойлідства з элементамі класіцызму (пасля перабудовы 1794 года)

• Каардынаты:54.96326,27.653082.

• Статус: дзеючы храм, помнік архітэктуры рэспубліканскага значэння

Наведванне Спаса-Праабражэнскай царквы дае магчымасць дакрануцца да гісторыі, якая сыходзіць каранямі ў XVII стагоддзе, убачыць адзін з найстаражытнейшых драўляных храмаў Беларусі і адчуць атмасферу, якая захоўваецца тут ужо амаль чатыры стагоддзі.