Царква Георгія Пераможцы ў Сітцах

Храм, узведзены з удзелам імператара

Першыя звесткі аб праваслаўнай царкве ў Сітцах датуюцца 1690 годам. Тое старое драўлянае збудаванне было невялікім, з адной вежай і без цыбулепадобнага купала. Вакол яго стаяла агароджа з дрэва з каменнымі слупамі. Як выглядаў той храм, можна ўбачыць толькі на фатаграфіі пачатку XX стагоддзя.

Каменны будынак, які мы бачым сёння, пабудавалі ў 1913 годзе. Урачыстае асвячэнне прайшло 9 чэрвеня, а ўжо 1 жніўня прыхаджане адзначылі стагоддзе абноўленай святыні. На будаўніцтва сышло каля трох гадоў. Тэхнікі ў сучасным разуменні тады не было — выкарыстоўвалі вінтавыя лясы. Жоўтую цэглу выраблялі непадалёк і на конях падвозілі да месца будоўлі.

Сярод тых, хто ахвяраваў грошы на храм, былі імператар Мікалай II і протаіерэй Іаан Кранштацкі. Пазней Руская Праваслаўная Царква прылічыла абодвух да ліку святых. Калі сабраныя сродкі скончыліся, нямецкі архітэктар адмовіўся працягваць працу. Завяршаць будаўніцтва дапамагалі мясцовыя майстры: купалы ўзводзіў Станіслаў Сіняўскі, а крыжы ўсталёўваў Іосіф Грыгаровіч з вёскі Курдэкі.

Архітэктурныя асаблівасці

Царква прызнана помнікам архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Яна адносіцца да тыпу крыжова-купальных храмаў са званіцай. Будынак мае крыжападобную форму, увенчаны адным вялікім купалам, да яго прымыкае званіца з яшчэ адным купалам. У дэкоры выкарыстаны какошнікі і ліштвы арачных вокнаў.

У гады Вялікай Айчыннай вайны за храмам размяшчаўся нямецкі аэрадром, а на званіцы стаялі зенітныя гарматы. Каб замаскіраваць будынак з паветра, акупанты пакрылі яго зялёнай ахоўнай фарбай. Яна ўелася ў цэглу настолькі моцна, што сляды бачны да гэтага часу. Сёння царкву час ад часу фарбуюць у белы колер.

Лёс настаяцеля

Кіраваў будаўніцтвам айцец Еўстафій Нядзельскі, якога прыхаджане вельмі паважалі. У 1935 годзе яго забілі звычайныя крымінальнікі. Бандыты праведалі, што святар збіраецца везці буйную суму грошай. Забойцы паспрабавалі інсцэніраваць няшчасны выпадак: паставілі воз на галаву, быццам бацюшка сам упаў і разбіўся. Аднак людзі хутка даведаліся праўду.

Калі памешчык Дамейка — уладальнік суседняй сядзібы — пачуў аб здарэнні, ён даў свайго каня, каб прывезці цела загінуўшага. Вочывідцы расказваюць, што конь усю дарогу ішоў з апушчанай галавой. Пазней пан Дамейка ўпрыгожыў храм белымі ружамі ў памяць пра настаяцеля.

Прыхаджане пахавалі айца Еўстафія за царквой. На яго магіле да гэтага часу квітнеюць кветкі.

Жыццё храма сёння

Царква Георгія Пераможцы — адзіная ў наваколлі, якая не зачынялася са дня свайго заснавання. Нават у самыя цяжкія часы тут працягваліся набажэнствы, а святары заставаліся апорай для людзей.

Пры храме працуе нядзельная школа для дзяцей і дарослых. Маецца архіў і царкоўная бібліятэка, дзе захоўваецца 280 тамоў кніг, сярод якіх ёсць вельмі старыя выданні. Доступ у бібліятэку строга абмежаваны.

У апошнія гады пад кіраўніцтвам благачыннага Докшыцкага царкоўнай акругі протаіерэя Леаніда Стрэхі (ён служыць у храме ўжо 33 гады) правялі некалькі рамонтаў: перакрылі дах і купалы, аднавілі фрэскі. Цяпер на сценах можна ўбачыць выявы апосталаў і евангелістаў.

Святыня асвячона ў гонар святога Георгія Пераможцы — афіцэра рымскай арміі, пакаранага смерцю за веру ў 303 годзе. На абразках яго традыцыйна малююць на белым кані з дзідай, якая паражае Змея.

Інфармацыя для наведвальнікаў

• Адрас: Віцебская вобласць, Докшыцкі раён, аг. Сітцы, вул. Царкоўная, 5
• Год пабудовы: 1913
• Архітэктурны стыль: рэтраспектыўна-рускі
• Статус: дзеючы храм, помнік архітэктуры

Храм знаходзіцца ў тым жа сяле, што і сядзіба Дамейкі. Абодва аб'екты зручна аглядаць у рамках адной паездкі. Гэта робіць Сітцы прывабным месцам для тых, хто цікавіцца гісторыяй і архітэктурай Докшыцкага краю.