Сядзіба Дамейкі ў Сітцах

Сляды мінулай велічы

У мінулым на гэтым месцы знаходзілася багатая сядзіба, гісторыя якой бярэ пачатак у XVII стагоддзі. Першапачаткова тут размяшчаўся ўмацаваны замак з палацам і гаспадарчымі пабудовамі, які належаў сямейству Бжастоўскіх. Пазней маёнтак разам з навакольнымі землямі выкупіў род Дамейкі.

Пры новых гаспадарах сядзіба дасягнула росквіту. Тут працавалі аранжарэя, дзе культывавалі экзатычныя расліны, вінаградны гадавальнік і прадпрыемства па выпуску кафлянай пліткі. Вырабы з фабрыкі Дамейкі да гэтага часу можна сустрэць на сценах некаторых сельскіх пабудоваў у наваколлі. У 1798 годзе маёнтак перайшоў у валоданне Тадэвуша Дамейкі — роднага дзядзькі славутага геолага і нацыянальнага героя Чылі Ігнація Дамейкі.

Пажар і страта галоўнага дома

Прыкладна ў 1830 годзе асноўны сядзібны будынак знішчыў моцны пажар. Дакладныя прычыны ўзгарання засталіся невядомымі, але наступствы аказаліся незваротнымі. Ад раскошнага палаца захаваліся толькі чатыры высокія каменныя калоны, якія да гэтага часу ўзвышаюцца сярод дрэў сядзібнага парку.

Новы сядзібны дом пабудавалі ўжо ў глыбіні парку. Гэта было аднапавярховае збудаванне на дванаццаць пакояў з модным класічным порцікам. Вінаградныя лозы азіралі фасад, надаючы яму маляўнічы выгляд. На жаль, і гэтая пабудова не захавалася — яна была разбурана ў гады Другой сусветнай вайны.

Уязная брама

Трох'ярусная брама з вежай — галоўны сведка мінулай велічы. Мясцовыя жыхары расказваюць легенду, што некалі на ёй віселі гадзіннікі з курантамі, па якіх звяралі час навакольныя жыхары. Брама ўзведзена ў XVIII стагоддзі і выдатна захавалася да нашых дзён. Па вінтавай лесвіцы, размешчанай у правай частцы збудавання, можна падняцца наверх. Зверху адкрываецца маляўнічы від на сядзібны парк і наваколлі.

Сядзібныя легенды

З гісторыяй гэтага месца звязана некалькі паданняў. Адно з іх расказвае пра няньку, якая выраніла з акна палаца маленькае дзіця — то ці заснуўшы ад стомы, то ці па іншай прычыне. Разгневаныя гаспадары не пашкадавалі жанчыну: паводле падання, яе закапалі жыўцом у зямлю. З тых часоў, па словах мясцовых жыхароў, у гэтых мясцінах часам можна заўважыць прывід.

Дуб «Патрыярх»

У ценістых алеях сядзібнага парку расце велізарны дуб, узрост якога перавышае пяцьсот гадоў. Гэта адно са старэйшых дрэў на тэрыторыі Беларусі. На ствале ўсталявана таблічка, якая пацвярджае яго ўзрост. Гэты велічны дуб памятае часы росквіту сядзібы, калі тут кіпела свецкае жыццё, збіраліся госці на званыя вячэры і балы.

Што захавалася да нашых дзён

Сёння ад мінулай велічы засталіся не толькі брама і стары дуб. За калонамі былога сядзібнага дома можна заўважыць прасадкі і абрушэнні грунту, якія вядуць у цокальны паверх, які захаваўся. Падвальныя памяшканні ўяўляюць сабой прасторныя пакоі з характэрнай муроўкай з чырвонай цэглы і масіўнымі засаўкамі на дзвярах. Сцены падвалаў пакрыты копаццю ад факелаў і свечак — мясцовыя шукальнікі скарбаў не раз спрабавалі знайсці тут схаваныя скарбы.

Акрамя таго, на тэрыторыі сядзібы захаваліся рэшткі лядоўні (ледавіка, дзе ў старыну захоўвалі прадукты), а таксама некалькі іншых гаспадарчых пабудоваў. Парк, нягледзячы на заняпад, захоўвае сваю атмасферу і прыцягвае аматараў старыны.

Лёс апошніх уладальнікаў

У 1939 годзе гэтая тэрыторыя ўвайшла ў склад БССР. Апошнія прадстаўнікі роду Дамейкі былі раскулачаны і вымушаны пакінуць краіну. Так скончылася амаль паўтаравекавая гісторыя валодання сядзібай гэтай славутай фаміліяй.

Што паглядзець сёння

Сёння на тэрыторыі былой сядзібы можна прагуляцца па парку, уявіць былое веліч і ўбачыць унікальнае дрэва-даўгажыхара. Калоны, якія захаваліся, ствараюць незвычайны пейзаж — яны выглядаюць як порцік старажытнага храма, які вырас проста сярод дрэў. Наведвальнікі адзначаюць, што тут няма турыстычнай мітусні, можна даць волю ўяўленню і адчуць дыханне гісторыі.

Непадалёк знаходзіцца царква вялікамучаніка Георгія Пераможцы — абодва аб'екты можна агледзець у рамках адной паездкі. Гэта робіць Сітцы прывабным месцам для тых, хто цікавіцца гісторыяй і архітэктурай.

Інфармацыя для наведвальнікаў

• Адрас: Віцебская вобласць, Докшыцкі раён, аграгарадок Сітцы
• Каардынаты брамы: 54.912855, 27.538809
• Каардынаты сядзібы: 54.913274, 27.537053
• Аб'екты, якія захаваліся: уязная брама (XVIII ст.), фрагменты калон сядзібнага дома, цокальны паверх, рэшткі лядоўні, парк, 500-гадовы дуб «Патрыярх»
• Рэжым наведвання: тэрыторыя адкрыта для свабоднага доступу ў любы час года

Наведванне сядзібы Дамейкі — гэта магчымасць дакрануцца да гісторыі, якая сыходзіць каранямі ў XVII стагоддзе, убачыць сляды мінулай велічы і адчуць атмасферу, якая натхняла не адно пакаленне гэтага славутага роду.